Local Goal Getter Borut Vovsek

Local Goal Getter Borut Vovsek event manager Foodbank Maastricht en coördinator van Foodbank space @ Landbouwbelang, voedsel voor de geest

Voor de Local Goal Getter van deze week hadden we een intrigerend gesprek met Borut Vovsek, de event manager van de Foodbank Maastricht en coördinator van de huisruimte van het initiatief in Landbouwbelang. Foodbank Maastricht is een non-profit organisatie die het publiek bewust maakt van het wereldwijde en lokale probleem van voedselverspilling. Ze doen dit op verschillende manieren, in de eerste plaats door mensen te onderwijzen over preventiemethoden om voedselverspilling in huishoudens te verminderen. Ze geven voorlichting over duurzame praktijken in de keuken, en ze doen dat door voedsel van de markt te gebruiken dat anders zou worden weggegooid. Op die manier wordt potentiële voedselverspilling omgezet in verspakketten op vrijdag of een smakelijke maaltijd tijdens hun duurzaamheidsdiners op woensdag. Dit alles gebeurt in hun Foodbank ruimte-ruimte bij Landbouwbelang.

Uit het niets ontstaan

Het idee voor het huidige initiatief van de Foodbank Maastricht is meer dan tien jaar geleden ontstaan bij een paar huisgenoten van het voormalige Mandril-kraakpand aan de Boschstraat. Het verhaal gaat dat ze op een vrijdagmiddag merkten dat een van de voedselverkopers aan het eind van de wekelijkse markt op het punt stond onverkocht voedsel in een prullenbak te gooien, en ze vroegen of ze het in plaats daarvan mee naar huis mochten nemen. Daarna werd het ophalen van voedsel een vaste wekelijkse praktijk en de hoeveelheid voedsel die ze verzamelden groeide snel uit boven hun persoonlijke behoeften. Daarom besloten ze om het te gaan delen met hun vriendenkring en richtten ze een Foodbank Maastricht groep op Facebook op. Borut sloot zich bij dit initiatief aan en hielp mee, samen met vele andere vrijwilligers. Op een gegeven moment werd het Mandril-kraakpand ontruimd en verhuisden de oorspronkelijke organisatoren, maar verschillende deelnemers uit deze kring bleven achter en bundelden hun krachten om een nieuwe plek voor de Foodbank te vinden en de activiteit voort te zetten.

Het Landhuis op de culturele freezone Landbouwbelang (LBB), een gemeenteterrein in het centrum van Maastricht, werd kort daarna de nieuwe locatie voor de Foodbank. In het Landhuis was ook een kleine keukenruimte, waardoor de Foodbankers konden gaan nadenken over mogelijke kookactiviteiten en het organiseren van vrijdagdiners voor en met het bredere publiek. Het idee sloeg aan, vooral bij de studenten en andere vaste bezoekers van de LBB, en al snel groeide het aantal deelnemers boven de beperkingen van het kleine huis uit. Een volgende verhuizing was dan ook aan de orde, ditmaal naar de Eetcafé-plek op de tweede verdieping van het LBB-gebouw.  Helaas besloot de gemeente eind 2015 dat vanwege de veiligheidszorgen alle grote activiteiten daar gestopt moesten worden, wat betekende dat de Foodbank Maastricht voor weer een nieuwe uitdaging stond. Geconfronteerd met een dreiging ‘dakloos’ te worden en zonder ruimte voor haar populaire activiteiten, werd besloten een nieuwe plek te creëren op de begane grond van het gebouw, die nu bekend staat als Foodbank space.  In de toekomst zal de huidige plek waarschijnlijk weer een tijdelijke ruimte zijn, aangezien het de bedoeling is dat het LBB-landgoed binnenkort wordt verkocht en een nieuwe bestemming krijgt voor commerciële activiteiten. En dergelijke ontwikkelingen kunnen zeker veel energie vergen – inspanning die vrijwilligers met beperkte middelen (ook in tijd) veel beter zouden kunnen besteden, als ze een stabiele omgeving zouden hebben en zich op hun primaire doel zouden kunnen richten.

“We hebben een vrij groot deel van de evenementenruimte van de LBB gedeeltelijk moeten verbouwen, omdat er niets stond toen we begonnen, zelfs niet de binnenmuren van onze huidige ruimte”

Toen de gemeente in 2017-2018 de druk opvoerde om Landbouwbelang te laten verhuizen, stonden de Foodbankers voor de vraag of ze wilden vechten voor de LBB en hun plek in hartje Maastricht, een zoveelste nieuw onderkomen wilden zoeken, of gewoon wilden stoppen met alle activiteiten. Hoewel het een riskante stap was, investeerden ze al hun spaargeld en verbouwden ze de ruimte in de zomer van 2018 met zo’n tien vrijwilligers enkele weken lang dagelijks tien uur om de ruimte zo functioneel en inspirerend mogelijk te maken.

Voedselbronnen

De focus van de Foodbank is altijd geweest om de lokale voedselverspilling te verminderen en zo bij te dragen aan een duurzamere planeet. Uiteindelijk begon ook de oorspronkelijke voedselleverancier van de markt de grote hoeveelheid voedsel op te merken die zij elke week onnodig “weggooiden” en verminderde vervolgens het aandeel voedsel dat zij op de markt verkochten. De betrokkenheid van de Foodbank leidde in wezen tot minder voedselverspilling, maar dit betekende ook dat de Foodbank Maastricht op zoek moest naar nieuwe bronnen van potentiële voedselverspilling. Daarom besloten zij alle andere verkopers op de markt te benaderen. Door elke week op de markt aanwezig te zijn, maand na maand, jaar na jaar, begon de vertrouwensrelatie met de verkopers te groeien, en de hoeveelheid voedsel in hun winkelkarretjes nam enorm toe, van 2 tot 3 karretjes oorspronkelijk tot 20 tot 25 nu, en ze verwachten niet dat deze groei zal ophouden.

“Deze marktkraamverkopers verwachten tegenwoordig dat wij wekelijks komen. Ze weten misschien niet wie van ons hen zal benaderen en herkennen misschien niet eens het gezicht van de persoon, maar ze weten dat Foodbank Maastricht met haar winkelwagens er zal zijn en ze houden rekening met ons.”

Food giveaways

De pandemie verstoorde de dagelijkse activiteiten van de Foodbank. Zo werden er wekelijks bordspellenavonden georganiseerd samen met Board Game Club Maastricht, poëzieavonden, comedy stand-ups en diverse kookevenementen. Toen COVID-19 een lockdown veroorzaakte, werd Foodbank Maastricht onder druk gezet om een alternatieve manier te vinden om het bewustzijn te vergroten en de voortdurende toestroom van voedselverspilling te verminderen. Daarom begonnen ze met het organiseren van voedsel weggeefacties in de vorm van een vrijmarkt, een veilige en beheersbare manier om voedsel dat anders zou worden weggegooid, opnieuw te gebruiken.

“COVID-19 heeft ons allemaal bang gemaakt, maar heeft ons niet tegengehouden! Het volgen van de voorschriften hielp mensen het gevoel te geven dat het veilig was om naar deze plaatsen te blijven komen”

Het is belangrijk om op te merken dat met het aanhouden van de pandemie ook de middelen en spaartegoeden van mensen begonnen op te raken, waardoor Foodbank Maastricht voor velen het laatste redmiddel was om aan hun wekelijkse verse voedsel te komen.

Na het opheffen van bepaalde Covid-19 beperkingen door de overheid hebben ze een nieuw kleinschalig kookevenement opgezet op de woensdag, omdat de vrijdag tegenwoordig vanwege de grote drukte met voedselverstrekking gereserveerd is voor hun voedsel weggeefevenement.

“Zelfs toen we weer konden beginnen met kookbijeenkomsten, zijn we doorgegaan met voedsel weggeefacties, omdat de hoeveelheid voedsel die we ontvingen niet allemaal in deze diners kon worden opgebruikt. We zijn nog steeds een volledig door vrijwilligers gerund initiatief en met beperkte middelen, maar we willen ook zo efficiënt mogelijk zijn als het gaat om onze missie en focus.”

Door de beperkingen van Covid-19 zijn hun workshops momenteel gericht op een kleiner publiek dan in het verleden, maar het leren van praktische manieren om voedselverspilling tegen te gaan blijft een van hun belangrijkste zorgen. De duurzaamheidsdiners, gebaseerd op het principe van leren door te doen, helpen workshopdeelnemers de weg te zien hoe ze hun persoonlijke voedselverspilling effectief kunnen verminderen.

 

Bruine bananen

Borut wil met de Foodbank Maastricht vooral voorkomen dat mensen een idealistisch beeld van voedsel krijgen. Het is bedoeld als voedingsbron, niet als kunstobject.

“Soms zijn vruchten nog lekkerder als ze er niet uitzien alsof ze in een commerciële catalogus zouden passen, omdat ze rijp zijn”

Fruit en groente hoeven niet te glimmen en perfect van vorm te zijn om eetbaar te zijn, en mensen die naar de Foodbank Maastricht gaan begrijpen dit essentiële punt. Als iets een donkere plek of een bruin blad heeft, kun je dat deel verwijderen en toch de rest van het voedsel eten.

Mensen bewust maken en voorlichten over het juiste beheer van hun eigen voedsel is de kern van de Foodbank Maastricht.  Zoals Borut zegt, om je gedrag te veranderen moet je je eerst bewust worden van de problemen die gepaard gaan met voedselverspilling. Iedereen heeft wel iets met voedsel – je hebt het nodig om te overleven -, maar toch denken we er zo weinig over na, laat staan over de kosten van de productie van voedsel. We gebruiken tegenwoordig een enorme hoeveelheid energie en grondstoffen om voedsel te produceren voor de bevolking van onze kleine planeet, en dit zal in de komende 30 jaar nog verder toenemen wanneer we vermoedelijk de grens van negen miljard inwoners zullen bereiken. Dit alles wordt nog verergerd door het feit dat mensen tegenwoordig gevarieerder voedsel eten, wat betekent dat we per persoon meer voedsel produceren dan vroeger, maar we eten nog steeds ongeveer dezelfde hoeveelheden. Bijgevolg wordt er meer voedsel weggegooid, en dat zal ook in de toekomst het geval zijn – als we de mensen niet goed voorlichten over voedselbeheer.

Een plantaardig dieet

Hoewel de Foodbank Maastricht alleen veganistische maaltijden kookt, is iedereen welkom op hun evenementen. De reden dat de Foodbank Maastricht veganisme een warm hart toedraagt, is tweeledig. Ten eerste delen de Foodbankers de gedachte dat dit type dieet beter is voor het milieu, omdat er minder grondstoffen voor nodig zijn en er langer mee gedaan kan worden. Ten tweede zijn veganistische ingrediënten beter vanuit het oogpunt van voedselveiligheid, aangezien het soms moeilijk te zeggen is of bepaalde vleessoorten of melk nog eetbaar zijn.

“Veiligheid is voor ons een prioriteit bij alles wat we doen en voedsel is veel gemakkelijker te beheren via een veganistisch dieet”

Terwijl de houdbaarheidsdatum van dierlijke zuivelproducten, bijvoorbeeld melk, meestal om de hoek ligt, verlopen die van bijvoorbeeld cashewnoten of eikels veel later en zijn ze vaak ook na de houdbaarheidsdatum nog goed.

Een groen alternatief

SDG 2, geen honger, en SDG 12, verantwoorde consumptie en productie, sluiten nauw aan bij de missie en het werk van Foodbank Maastricht.

De Foodbank is een voorbeeld van hoe we nooit te oud zijn om te leren en om nieuw, duurzamer gedrag aan te passen. Vroeger, toen zelfs het initiatief het voedsel niet meer kon gebruiken, moesten ze het misschien weggooien. Maar twee jaar geleden, net voor de pandemie toesloeg, hebben ze besloten de weg van zero waste te volgen. Ze hebben hun oorspronkelijke processtructuur veranderd en zijn gaan samenwerken met lokale boeren, om hen te voorzien van hun restjes voor diervoeder. Op deze manier hergebruikt de Foodbank tegenwoordig bijna al het voedsel(afval) dat ze niet kunnen gebruiken voor hun kookactiviteiten of weggeven aan de deelnemers van hun evenementen.

“We moeten de planeet duurzamer maken, anders is er straks geen planeet meer voor toekomstige generaties”

Belangrijk onderdeel van de visie van Foodbank heeft betrekking op de Franse oplossing voor het terugdringen van voedselverspilling. Frankrijk koos in 2015 voor een wet die voedselverspilling duidelijk tegengaat. Hun supermarkten mogen tegenwoordig geen onverkochte voedselproducten meer weggooien en zijn in plaats daarvan verplicht om het te doneren aan goede doelen. Een wet als deze zou kunnen helpen om voedselverspilling ook in Nederland terug te dringen, en tegelijkertijd de bijdragen aan goede doelen te laten toenemen en meer steun te geven aan mensen in nood.

International hub

Foodbank is meer dan alleen een gemeenschapsinitiatief gericht op voedselverspilling, ze zijn een internationaal knooppunt, en bieden hun ruimte aan andere initiatieven met vergelijkbare waarden. In de woorden van Borut gaat het om co-creatie en iets nieuws in de wereld krijgen, om een centrum te zijn waar ideeën elkaar kunnen ontmoeten – een huis dat gelijkheid voor iedereen belangrijk vindt, en een stem voor iedereen.

Toen de Foodbank ruimte in 2016 uit de grond werd opgetrokken, was ze in eerste instantie niet bedoeld voor activiteiten buiten het koken en serveren van voedsel, maar ze veranderde in een ruimte waar ook andere non-profit evenementen en initiatieven worden georganiseerd. Deze activiteiten zijn van breed scala en omvatten bordspelevenementen, muziek jam sessies, filmavonden, poëzie-avonden, lezingen, zelfs taaluitwisselingen. Zij delen hun ruimte graag met andere initiatieven, die in lijn zijn met hun waarden en die kunnen worden beschouwd als verantwoordelijke gebruikers van de ruimte. Als iemand geïnteresseerd is in samenwerking met de Foodbank Maastricht, neem dan gerust contact op met Borut.

 

Benieuwd naar hun inzet?

Neem een kijkje naar de website van Foodbank Maastricht op Facebook en op de Website van Landbouwbelang: Website & Facebook

Schrijver: Jo-Anne Jaegermann

Foto: Jo-Anne Jaegermann